Chào các bạn,

Hiện tại, các bạn sinh viên đại học đã ngày càng tiến gần hơn với hoạt động nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp, thông qua các nhóm nghiên cứu của thầy cô tại trường. Cùng với sự chủ động của cả sinh viên và thầy cô, thì việc lựa chọn một nhóm nghiên cứu phù hợp là một trong những yếu tố then chốt quyết định thành công sau này của sinh viên. Vấn đề này được nghiên cứu sinh tiến sĩ bàn luận sôi nổi tại các diễn đàn, tuy nhiên đó là việc dành cho một người đang tìm vị trí học tiến sĩ, sau tiến sĩ.

Vậy thì việc chọn nhóm nghiên cứu có nên là một kỹ năng sớm có của một sinh viên đại học không?

Khi mình còn là một sinh viên ngành Dược, mình đã bơi trong sự hỗn độn của các môn học suốt một giai đoạn dài, với thành tích tầm tầm chẳng nổi bật, cũng không quá tệ. Cuộc sống và học tập lúc đó như một ánh nến le lói giữa đám bạn siêu nhân. Mình đã mất định hướng suốt thời gian dài cho đến khi mình nhận ra mình thích làm nghiên cứu, lúc đó là năm thứ 3. Việc nhận ra niềm đam mê vào năm 3 là sớm đối với thời điểm đó, nhưng nó sẽ quá muộn với các bạn sinh viên tại thời điểm hiện tại; khi mà thông tin hầu như không còn giới hạn bởi bất cứ rào cản nào.

Tuy nhiên, bạn sẽ làm tiếp điều gì khi nhận ra đam mê. Cụ thể bạn có thể tham gia một nhóm nghiên cứu tại trường, tham gia vào câu lạc bộ học thuật, tham gia các nhóm nghiên cứu online, tích lũy kỹ năng nghiên cứu và làm đẹp CV của bản thân nếu bạn muốn tiến dần vào con đường làm khoa học chuyên nghiệp.

Nội dung ngày hôm nay, mình sẽ tập trung vào các yếu tố trong việc chọn nhóm nghiên cứu.

Tại Việt Nam, các nhóm nghiên cứu thường có sự khác biệt văn hóa giữa các trường, viện; tuy nhiên trong cùng một trường, những nơi mình đã từng làm thì có vẻ khá tương đồng về cách tổ chức nhóm trong cùng đơn vị. Nhóm nghiên cứu thường có thầy cô đã có học vị tiến sĩ và sinh viên, bên dưới có thể có các bạn sinh viên master, hoặc giảng viên bộ môn đang là thạc sĩ. Đối với sinh viên đại học, bạn có thể tham gia vào các nghiên cứu của thầy cô từ sớm (năm 2, năm 3), có thầy cô chấp nhận cả sinh viên năm 1. Một điều đặc biệt là sinh viên đại học ở Việt Nam có kỹ năng làm việc tốt và độc lập hơn hẳn các bạn sinh viên tại một số nơi ở Châu Âu mà mình đã có trải nghiệm và thông qua tham khảo bạn bè. Chương trình phổ thông và cả đại học tại Châu Âu đôi lúc khá nhẹ nhàng so với chương trình ngành kỹ thuật tại Việt Nam. Các trường đào tạo kỹ thuật lâu đời tại Việt Nam có vẻ vẫn theo lối đào tạo tinh hoa, vì vậy chương trình và đòi hỏi sinh viên khá cao, điều này đem lại khả năng thích nghi và độc lập cao cho các bạn. Vì vậy, hãy nhớ rằng, dù học đại học tại Việt Nam bạn vẫn là tầng lớp tinh hoa, không hề thua kém bạn bè quốc tế về tổng thể.

Mình sẽ đi vào kinh nghiệm chọn nhóm nghiên cứu như sau:

1. Theo sở thích và đam mê cá nhân

Thiết kế chương trình đại học thường có các môn cơ sở bắt buộc, môn cơ sở ngành và môn chuyên ngành. Vậy thì tại những năm đầu (năm 1, năm 2), thật khó cho sinh viên khi phải hình dung tổng thể các hướng nghiên cứu trong ngành, từ đó chọn một nhóm nghiên cứu phù hợp. Ở giai đoạn này, có một phương pháp bạn có thể dần làm quen để xem mình thích thú với vấn đề nào, đó là bắt đầu tham dự sinh hoạt khoa học tại trường. Hoạt động này có thể là sinh hoạt định kỳ theo tuần, tháng tại khoa, hoặc hội nghị thường niên, hội nghị quốc gia, quốc tế diễn ra tại trường bạn. Sau khi cảm thấy thích thú với một hướng nghiên cứu nhất định, bạn có thể cân nhắc việc xin làm nghiệm chế viên (sinh viên nghiên cứu) với các thầy cô cùng hướng.

STTHoạt độngNội dung
1Sinh hoạt khoa học định kỳThường đăng tải tại website, fanpage nhà trường, định kỳ hàng tháng. Các báo cáo viên sẽ báo cáo chủ đề liên quan đến hướng nghiên cứu của họ.
 Tham dự các buổi báo cáo luận văn, khóa luậnĐây là cơ hội để các bạn thấy được cách các anh chị khóa trên báo cáo các chủ đề khoa học, cách thầy cô hỏi, nhận xét và đánh giá nghiên cứu của sinh viên. Bạn có thể tìm thấy các thông tin này qua website trường hoặc hỏi các anh chị năm cuối.
2Hội nghị khoa họcHội nghị khoa học tại khoa, trường thường diễn ra định kỳ. Các hội nghị này thường thu phí xuất bản, nhưng ít khi thu phí đối với sinh viên. Đặc biệt các trường tại Việt Nam rất khuyến khích sinh viên tham dự các hội nghị này. Tại đây, các bạn có thể lướt qua các poster, các phiên báo cáo oral, thông qua cách này, bạn có thể làm quen dần với các hướng nghiên cứu trong trường, dù chưa hiểu nhiều.
3Bài báo khoa họcSau khi đã tham dự hội nghị, bạn nên note lại các chủ đề quan tâm, lên thư viện tra cứu. Thông thường toàn văn hội nghị có thể được xuất bản và lưu tại thư viện, hiện tại có thể xuất bản online. Việc tham khảo này sẽ dần hình thành khái niệm ban đầu về nghiên cứu và nền tảng cơ bản về nhóm nghiên cứu bạn quan tâm.

* Tip ứng xử: ngày xưa lúc còn là sinh viên, mình chờ đến tận năm 4 mới bắt đầu xin tham gia vào nhóm nghiên cứu của thầy cô. Hồi đó mình phân vân hoài giữa công nghệ thông tin dược và công nghệ sinh học dược. Cuối cùng mình chọn công nghệ sinh học dược. Bạn sẽ hỏi tại sao mình không thử? Thật ra tùy vào cách nhận định của mỗi người. Bản thân mình cũng như văn hóa của sinh viên thời đó khá e dè, một khi đã xin làm nghiệm chế viên của một thầy cô/ hoặc bộ môn thì các anh chị khóa trên cũng dặn tụi mình nên chọn kỹ và chắc chắn thì hãy làm; vì nếu làm nữa chừng bỏ dở thì rất khó xử với thầy cô. Giai đoạn sau này, các bạn sinh viên chủ động hơn, thường xin làm ở giai đoạn sớm, và cũng có thể thay đổi thầy cô hướng dẫn ở giai đoạn sau; thầy cô cũng rất cởi mở với nguyện vọng của sinh viên. Tuy nhiên, trong trường hợp này, bạn nên gặp, trao đổi thẳng thắn về việc bạn thay đổi sở thích, mong muốn học thêm các vấn đề khác, điều đó hoàn toàn hợp lý; nhiều bạn không nói gì và tự đổi nhóm nghiên cứu, sau đó gặp thầy cô thì lơ luôn, điều này là cách cư xử không đúng, và nó không có lợi cho bạn trên con đường dài. Đôi lúc bạn có thể cần quay lại để xin thư giới thiệu của thầy cô lúc du học hoặc xin việc sau này.

2. Một số cách tìm kiếm thông tin nhóm nghiên cứu

Thông thường thầy cô hoặc nhóm nghiên cứu sẽ có thông tin online, bạn có thể tìm hiểu thêm các thông tin này để chọn nhóm nghiên cứu thích hợp với sở thích và nguyện vọng cá nhân.

NguồnĐặc điểm
Website trườngTùy vào từng trường đại học/ khoa mà độ chi tiết về thông tin của từng thầy cô sẽ khác nhau. Bạn có thể truy cập website từng đơn vị để xem hồ sơ chi tiết của thầy cô.
Research gateMạng xã hội dành cho nhà nghiên cứu. Bạn có thể tham khảo hồ sơ các nhóm nghiên cứu/ thầy hướng dẫn tại trang này.
Google scholarTương tự, google scholar sẽ cho bạn các thông tin như nghiên cứu mới nhất, số citations, H index của nhóm nghiên cứu.
LinkedinLinkedin nếu có sẽ là CV của thầy hướng dẫn.
Website nhóm nghiên cứuThường bạn sẽ ít gặp tại Việt Nam, nhưng đôi khi thầy hướng dẫn sẽ có website cá nhân, hoặc nhóm nghiên cứu sẽ có website riêng.

3. Tham gia nhóm nghiên cứu ngoài trường

Thông thường sinh viên đại học tại Việt Nam khá khó khăn khi tham gia các nhóm nghiên cứu ngoài trường. Trở ngại lớn nhất thường do trùng lắp thời gian học, di chuyển giữa các campus khác nhau khiến bạn khó tập trung vào một khoảng thời gian nhất định. Một số bạn có thể tham gia các nhóm nghiên cứu về sinh tin học, hoặc dịch tễ học, chủ yếu các nhóm này thường dừng ở mức viết tổng quan hoặc các nghiên cứu nhỏ trên máy tính. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để các bạn có công bố và công bố quốc tế khi còn là sinh viên.

Một số nhóm nghiên cứu thuộc dạng này:

Online Research Club: chủ yếu làm systematic review.

Tuyển dụng sinh viên nghiên cứu từ một số thầy cô ngoài nước: bạn có thể tìm thấy thông tin này bằng cách theo dõi một số page của các giáo sư, nhà nghiên cứu người Việt ở nước ngoài như GS. Trương Nguyện Thành, tập trung vào mảng nghiên cứu tin sinh học.

Intership không lương: nhiều bạn sinh viên sau khi tốt nghiệp, trong thời gian xin học bổng, không quá nặng việc đi làm; các đối tượng này thường có thể xin intern tại một vài phòng thí nghiệm trong trường, hoặc bên ngoài. Một nơi có thể nhận internship dạng này là Trung tâm nghiên cứu lâm sàng Oxford tại Việt Nam (http://www.oucru.org/vi/), bạn có thể theo dõi và tham dự các ngày open day của trung tâm để tìm kiếm cơ hội tại đây. Thậm chí bạn có thể tìm kiếm và email cho trưởng các nhóm nghiên cứu để xin thực tập ngắn hạn.

Trên đây là một số chia sẻ dành cho các bạn sinh viên đại học khi mới bắt đầu tham gia vào nghiên cứu. Chúc các bạn gặp nhiều may mắn và thuận lợi, tìm được những người thầy tốt trên chặng đường của mình!

Leave a Reply